آیه تطهیر و اهل بیت
در مبحث قبلی بیان شد که طبق بیان شیعه و سنی و طبق گفته قرآن و عقل اولی الامر باید معصوم باشند و الا امکان ندارد خداوند امر به اطاعت کسی کند که خود او گناهکار است. حال می خواهیم ببینیم آیا این معصومین را خدا در قرآن معرفی کرده است یا نه ؟
بحثي پيرامون آيهي تطهير :
«وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَلاَ تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَى وَأَقِمْنَ الصَّلاَةَ وَآتِينَ الزَّكَاةَ وَأَطِعْنَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً (احزاب 33)» «و در خانههاى خود بمانيد، و همچون دوران جاهليت نخستين (در ميان مردم) ظاهر نشويد، و نماز را برپا داريد، و زكات را بپردازيد، و خدا و رسولش را اطاعت كنيد؛ خداوند فقط مىخواهد پليدى و گناه را از شما اهل بيت دور كند و كاملا شما را پاك سازد.»
اين آيه به طور كاملا واضح عصمت اهل بيت را اثبات ميكند، وليكن در مورد اين آيه هم بين شيعه و اهل سنت اختلاف است. يعني برخي از علماي اهل سنت ميگويند اهل بيت همسران پيامبر هستند و يا همسران پيامبر هم جزو اهل بيت هستند ولي عقيده شيعه اين است كه اهل بيت اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب، فاطمه زهرا و حسنين عليهم السلام (و فرزندان معصوم اينها) هستند.
دليل اهل سنت بر اين كه مراد از اهل بيت در اين آيه همسران پيامبر هستند اين است كه ابتداي بخش اول آيه تطهير و آيات قبل و بعد در مورد همسران پيامبر و در واقع خطاب خداوند به آنان است.
حال آيا واقعا اهل بيت، همسران پيامبر هستند؟
1. اگر اين آيه درباره همسران پيغمبر صلى الله عليه و آله بود ضمير مخاطب بصيغه جمع مؤنث ميآمد و آيه چنين ميشد «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُنَّ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُنَّ تَطْهِيراً» در حاليكه تمامي ضماير قبل و بعد از اين جمله به صورت مؤنث (كن) آمده است ولي ضماير اين بخش از آيه به صورت مذكر (كم) آمده است «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً» كه اين خود مهمترين دليل است بر اينكه اهل بيت به هيچ وجه همسران پيامبر نيستند، زيرا تمامي همسران پيامبر مؤنث بودند[1]!!
2. اين آيه در بيت ام سلمه همسر رسول خدا نازل شده است. و وقتي اين آيه نازل رسول الله اميرالمؤمنين و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام را فرا خواندند و عباي خود را برآنها پوشاند و خود داخل آن شد و فرمود خدايا اينها اهل بيت من هستند كه تو درباره آنها به من وعده دادهاي، خدايا پليدي را از آنها برطرف فرما و آنها را از هر رجس و نا پاكي تطهير نما. ام سلمه عرض كرد يا رسول الله آيا من نيز با آنها هستم . رسول خدا فرمود اي ام سلمه من تو را بشارت به خير و خوبي ميدهم . (ولي جزء آنها نيستي[2])
3. خداوند در سوره تحريم به شدت دو همسر پيامبر را تذكر ميدهد و به آنها ميفرمايد «إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِن تَظَاهَرَا عَلَيْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاَهُ وَجِبْرِيلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمَلاَئِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ * عَسَى رَبُّهُ إِن طَلَّقَكُنَّ أَن يُبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَيْراً مِنكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَاراً (تحريم آيات 4و5)»
«اگر شما (دو نفر) از كار خود توبه كنيد (به نفع شماست، زيرا) دلهايتان از حق منحرف گشته، و اگر بر ضد او دست به دست هم دهيد، (كارى از پيش نخواهيد برد) زيرا خداوند ياور اوست و همچنين جبرئيل و مؤمنان صالح، و فرشتگان بعد از آنان پشتيبان اويند * اميد است كه اگر او شما را طلاق دهد، پروردگارش به جاى شما همسرانى بهتر براى او قرار دهد، همسرانى مسلمان، مؤمن، متواضع، توبه كار، عابد، هجرتكننده ، زنانى غيرباكره و باكره»
و در آيهي 10 اين سوره ميخوانيم «ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَةَ نُوحٍ وَامْرَأَةَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَقِيلَ ادْخُلاَ النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ» «خداوند براى كسانى كه كافر شدهاند به همسر نوح و همسر لوط مثل زده است، آن دو تحت سرپرستى دو بنده از بندگان صالح ما بودند، ولى به آن دو خيانت كردند و ارتباط با اين دو (پيامبر) سودى به حالشان (در برابر عذاب الهى) نداشت، و به آنها گفته شد: وارد آتش شويد همراه كسانى كه وارد مىشوند»
اگر زنان رسول الله معصوم هستند پس چرا براي آنان از آنان مثال زن نوح و زن لوط را زده است كه آنان به شوهران خود خيانت كردند و در آخرت به خاطر همسري پيامبر عذاب آنان كم نميشود؟ مگر آن دو زن پيامبر چه كرده بودند كه خداوند در قرآن به آنان فرمود توبه كنيد؟ اگر معصوم بودند كه گناهي نميكردند تا بخواهند توبه كنند. و مگر آن دوزن چه كرده بودند كه خداوند فرمود اگر رسول الله شما را طلاق دهد زناني بهتر براى او قرار دهد، همسرانى مسلمان، مؤمن، متواضع، توبه كار، عابد و ... .
4. طبق كلام خداوند، ملاك اهل بيت بودن هرگز خويشاوندي نيست. خداوند در مورد فرزند حضرت نوح به ايشان خطاب ميكند «قَالَ يَانُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ» «فرمود: اى نوح او از اهل تو نيست او عمل غير صالحى است (فرد ناشايستهاى است)» (هود 46) يا همانگونه كه بيان شد، در سوره تحريم خداوند براي دو تن از همسران پيامبر اسلام مثال دو همسر نوح و لوط را زده است. طبق اين آيات هرگز اهل يك خانه بودن به خويشاوندي نيست، بلكه ملاك مقامات معنوي است.
در سوره آل عمران آيه 61 ميخوانيم «قُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِل فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ» «به آنها بگو: «بياييد ما فرزندان خود را دعوت كنيم، شما هم فرزندان خود را؛ ما زنان خويش را دعوت نماييم، شما هم زنان خود را؛ ما از نفوس خود دعوت كنيم، شما هم از نفوس خود؛ آنگاه مباهله كنيم؛ و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم.»
همه راويان و محدثين شيعه و سني در اين مساله اتفاق نظر دارند و ميگويند كه اين آيه شريفه در حق پيامبر و حضرت علي و حضرت زهرا و حسنين نازل شده است. مسيحيان پس از مذاكره با پيامبر در باره عقايد باطل مسيحيتحاضر به پذيرش اسلام نشدند، ولى آمادگى خود را براى مباهله اعلام كردند.
وقت مباهله فرا رسيد. پيامبر ازميان تمام بستگان، خويشاوندان، همسران و اصحاب خود فقط چهار نفر را انتخاب كردند تا در اين حادثه تاريخى شركت كنند واين چهار تن جز حضرت على و حضرت فاطمه وحسن وحسين - عليهم السلام - نبودند[3]. در واقع طبق آيهي مباهله حضرت علي عليه السلام به منزلهي نفس پيامبر و حسنين به منزلهي فرزندان پيامبر هستند. نكته قابل توجه اين است كه، طبق اين آيه همسران پيامبر اهل بيت ايشان نيستند، زيرا با وجود اينكه رسول الله امر شده بودند به اينكه زنان خود را براي مباهله دعوت كنند ولي ميبينيم كه تنها و تنها، يگانه فرزند خويش يعني حضرت زهرا سلام الله عليها را همراه خود ميبرند، و از بين تمام مردان فقط اميرالمؤمنين علي عليه السلام را همراه خود ميبرند كه اينها بيانگر اين است كه عترت طاهره رسول الله هستند كه اهل بيت ايشان حساب ميشوند و همسران ايشان، ضمن اينكه كسي منكر فضائل ايشان نميشود ولي هرگز جزو اهل بيت پيامبر نيستند[4].
در نهايت اينكه اهل بيت پيامبر، آن كساني كه خداوند آنان را از هرگونه پليدي پاك كرده است اميرالمؤمنين علي عليه السلام، حضرت زهرا سلام الله عليها و حسنين عليهما السلام هستند، و طبق بياني كه گذشت اولي الامر كساني هستند كه بايد معصوم باشند، در نتيجه اهل بيت پيامبر اولي الامر هستند، و البته تا زماني كه اميرالمؤمنين زنده بودند ايشان اولي الامر بقيه بودند و پس از ايشان امام حسن و امام حسين، و بعد از امام حسين هم طبق وصيت امام حسين و البته احاديث متواتر مثل حديث جابر و رواياتي كه از رسول الله رسيده است، ائمه از فرزندان امام حسين عليه السلام هستند.
[1] علت اينكه با وجود حضرت زهرا عليها السلام در بين اهل بيت ضمير مخاطب را جمع مذكر آورده است از جهت تغليب است
[2] صحيح مسلم جلد 4/1883 ، مستدرك حاكم ج 2/416 ، تفسيرطبري 22ص 5 و شواهد التنزيل ج 2/39 ،مسند احمد بن حنبل ج 4/107 و اسد الغابه ج 2/12 و تفسير فخر رازى جلد 6 ص 783 آمده است . كه البته در برخي روايات آمده است كه در منزل ام المؤمنين عايشه اين آيه نازل شد ولي قدر مسلم اين است كه اين آيه درمورد اميرالمؤمنين و حضرت زهرا و حسنين است.
[3] رجوع كنيد به تفسير كبير فخر رازي 8/85 ، مسند احمد بن حنبل 3/97 حديث 1608، صحيح ترمذي 4/293 حديث 3085 و ....
[4] اتحاد نفساني اميرالمؤمنين با پيامبر در احاديث فراواني ذكر شده است كه به برخي از آنها اشاره ميشود:
رسول الله (صلي الله عليه و آله وسلم) فرمودند: «علي را دوست بداريد، زيرا گوشت او گوشت من و خونش از خون من است. خدا لعنت كند گروههايي از امتم را كه پيمان مرا در راه حق او ضايع ساخته و وصيتم را درباره او از ياد ببرند. آنان نزد خدا هيچ بهرهاي ندارند.»
« ..... يا علي، جنگ با تو جنگ با من است وصلح با تو صلح با من؛ آشكار تو آشكار من و نهان سينهات نهان سينه من است؛ و تو در دانش مني. فرزندان تو فرزندان من، گوشت تو گوشت من، خون تو خون من است. حق با تو و بر زبان توست. آنچه بگويي حق است و در قلب و ميان دو چشم توست. ايمان تو همانند من با گوشت و خونت در هم آميخته است، و خداي عز و جل به من بشارت داده است كه تو، خاندان و دوستانت در بهشتيد و دشمنت در آتش است. يا علي كسي كه بغض تو دارد بر حوض كوثر وارد نميشود، و هيچ يك از دوستانت ازآن محروم نخواهند بود..... » (اين روايت را خوارزميدر مناقب فصل سيزدهم صفحه 76 و فصل چهاردهم ص 96 ذكر كرده.)
«من و علي بن ابي طالب دو پدر اين امتيم و حق ما بر آنان از حق پدر و مادرشان بيشتر است، زيرا ما آنان را – چنانچه اطاعت ما كنند – از آتش دوزخ نجات ميدهيم و در سراي آرامش وارد ميكنيم و ماييم كه آنان را از قيد بردگي رهايي بخشيده در زمره بهترين آزادگان در ميآوريم» (بحار الانوار 36/9)
«من وعلى از یك درخت بوده وبقیه مردم از درختان متفرق دیگراند» (كنز العمال ج 6 ص 154 الحديث 2561؛ و رجوع كنيد به تاريخ الخلفاى سيوطى ص 168 تا 173)